حسين شهيدى مازندرانى

56

سرگذشت تهران ( فارسى )

بالجمله پنج يا شش روز ، قائم‌مقام را در حوضخانه زيرزمينى نگارستان نگاه مىدارند ، از آنچه در آن ايام بر او گذشته و ملاقاتهايى كه با او شده و يا آسيبهاى احتمالى كه به او رسيده ، خبرى در دست نيست . گفته‌اند كه براى تحليل قواى جسمانى او و به اين نيت كه شايد از گرسنگى بميرد از غذا دادن به وى خوددارى مىكردند . تا اينكه اسماعيل خان قراچه‌داغى به اتفاق سرهنگ فراشخانه ميرغضب‌باشى و چند نفر ميرغضب در آخرين شب ماه صفر وارد حوضخانه شده ، بر سر قائم‌مقام ريخته ، او را زمين مىزنند . قائم‌مقام با وجود ضعف و ناتوانى ، براى استخلاص خود مقاومت مىكند به طوريكه از بازوان مجروحش خون جارى مىشود . بالاخره دستمالى در حلق او فرو برده و خفه‌اش مىكنند و آن دهانى را كه به پهناى فلك بود و براى خدمت به ايران فداكارى مىكرد براى هميشه مىبندند . » « 1 » باغ ايلچى باغ ايلچى در واقع همان باغ زنبوركچى است كه در نقشهء سال 1275 دار الخلافهء تهران ، از آن با نام باغ وزير مختار انگليس ياد شده است . خوشبختانه امروز ، با وجود نقشهء راهنماى بازار تهران « 2 » مىتوان محل و حدود اين باغ را مشخص كرد و جالب آنكه همهء كسانى كه با بازار سروكار دارند ، به ويژه مغازه‌داران قديمى ، هنوز هم با نام و نشان اين باغ آشنا هستند . طبق نقشه در دار الخلافه تهران براى رسيدن به باغ ايلچى بايد از بازار امير و بازار عباس‌آباد گذشت و از سمت غرب وارد كوچه باغ ايلچى شد . در اينجا سه راهى وجود دارد كه راه شمالى آن به كوچهء زنبوركچى مىرسد . در ميانهء كوچه باغ ايلچى به كوچهء جنوبى ديگرى مىرسيم كه مدرسهء معروف گلستان در آن قرار دارد . در امتداد كوچه باغ ايلچى سه‌راهى وجود دارد كه راه شمالى آن كوچهء حمام چال است كه گذر خدا آفرين نيز در آن قرار داشته است . اين كوچه سرانجام به چهارراه باغ ايلچى مىرسد . كه در امتداد آن كوچهء سعادت و پس از آن خيابان مولوى واقع بوده است . عمده‌ترين دليل شهرت باغ ايلچى قتل گريبايدوف - وزير مختار انگليس - در اين باغ است كه خود از مسائل مهم و فتنه‌برانگيز دوران سلطنت فتحعليشاه به شمار مىرود .

--> ( 1 ) - سياستگران دورهء قاجار ، خان ملك ساسان ، ج 2 ص 56 - 58 . ( 2 ) . نقشهء راهنماى بازار تهران ، نقشهء شمارهء 147 ، گيتاشناسى .